“Tang thương ngẫu lục” là tập ký bằng chữ Hán do Phạm Đình Hổ và Nguyễn Án cùng biên soạn vào khoảng cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX. Tên sách có nghĩa là “những ghi chép ngẫu nhiên trong cuộc bể dâu”, phản ánh những biến đổi sâu sắc của xã hội Việt Nam giai đoạn cuối thời Lê và đầu thời Nguyễn.
Tác phẩm gồm 90 câu chuyện, chia thành hai quyển, ghi lại những điều hai tác giả trực tiếp chứng kiến hoặc nghe kể về đời sống cung đình, xã hội, phong tục tập quán, các nhân vật lịch sử và những sự kiện đặc biệt trong thời kỳ đầy biến động. Qua những câu chuyện tưởng như nhỏ nhặt, người đọc có thể hình dung rõ nét bức tranh xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XVIII – giai đoạn chứng kiến sự suy tàn của triều Lê, sự nổi dậy của phong trào Tây Sơn và những thay đổi lớn lao của đất nước.
Ngoài giá trị văn học, “Tang thương ngẫu lục” còn là nguồn tư liệu lịch sử và văn hóa quý giá, giúp hậu thế hiểu thêm về đời sống xã hội, con người và những biến thiên của một giai đoạn lịch sử đặc biệt.
Ban đầu, tác phẩm chỉ tồn tại dưới dạng bản chép tay và được lưu truyền trong giới học giả gần một thế kỷ. Đến năm 1896, dưới triều vua Thành Thái, Tiến sĩ Đỗ Văn Tân đã đứng ra quyên góp kinh phí khắc ván in, đưa tác phẩm đến với đông đảo bạn đọc.
Ngày nay, “Tang thương ngẫu lục” được xem là một trong những tác phẩm ký đặc sắc của văn học trung đại Việt Nam, có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa và tư liệu nghiên cứu. Bảo tàng Văn học Việt Nam trưng bày bản làm lại theo bảo gốc lưu trữ tại Viện Hán Nôm.
NXBGDVN